مقدمه

شفافیت مفهومی است که ظاهری ساده و همه فهم دارد، اما ضرورتِ آشنایی با این مفهوم، و در نتیجه بهره‌مندی از ثمرات و برکات آن تنها وقتی محقق می‌شود که از جزئیات و مصادیق این مفهوم در بستر موضوعات مختلف آگاهی کافی حاصل شده باشد. به همین دلیل، دوره آموزشی زیر برای مخاطبان علاقه‌مند به شفافیت طراحی گردیده است.

نکته: در صورتی که نسبت به شفافیت دغدغه‌مند هستید و مایلید در هر سطح و قالبی (فردی، تشکل دانشجویی، مجموعه شهرستانی، ...) در این حوزه فعالیت کنید؛ پیش از طی کردن دوره‌ی آموزشی حتما این سند را ملاحظه بفرمائید: b.tp4.ir/post/443

لازم به ذکر است که این مباحث آموزشی در دو قسمت تدوین شده‌اند:

  • بخش اول: محتوای اصلی دوره آموزشی: در این قسمت مطالب اصلی و پایه‌ی دوره آموزشی قرار گرفته که عمدتا در قالب چندرسانه‌ای (ویدئو) هستند و مشاهده آنها به همه توصیه می‌شود.
  • بخش دوم: محتوای مکمل دوره آموزشی: در این قسمت مطالب مکمل آموزشی، که منتخب از پست‌های بلاگ آموزشی هستند، و برای افرادی که مایل به تسلط بر محتوا هستند گردآوری شده است.

اهداف دوره‌ی آموزشی

مخاطب دوره آموزشی بایستی پس از طی کردن آن بتواند:

  • تعریف دقیق و جامعی از شفافیت ارائه نماید و مصادیق مشابه اما متفاوت آنرا به خوبی تفکیک نماید.
  • اهداف و کاربردهای اصلی شفافیت را برشمرده، از خطرات و کج‌کارکردهای آن مطلع باشد.
  • سازوکارها و مفاهیم مکمل و نیز استانداردهای شفافیت را بشناسد.
  • بتواند حداقل 100 مورد از مصادیق شفافیت در حوزه‌های مختلف روزمره را نام ببرد.
  • از فضای تحلیلی مرسوم کشور (عموماً سیاست‌زده) فاصله گرفته و به خوبی بتواند عدم شفافیت را به عنوان ریشه عموم مشکلات و مصائب کشور نمایش دهد.
  • مصادیق مهم شفافیت در حوزه‌های مختلف (مجلس، انتخابات، شهرداری، شورای شهر، ...) را بر شمرده و بتواند برای حوزه‌های جدید، شاخص‌های شفافیت طراحی کند.
  • پاسخ سؤالات پرتکرار از شفافیت را به روشنی بداند.

راهبردهای طی کردن دوره

حین طی کردن دوره‌ی آموزشی به هیچ عنوان منفعل نباشید، یعنی:

  1. فعالانه یادداشت‌برداری کنید: نکات مهم و جالب توجه را مکتوب کرده و تلاش کنید منظومه‌ای از مطالب را برای خودتان استخراج کنید. این کار برای فهم عمیق مباحث ضروری است.
  2. منتقدانه یاد بگیرید: در مقابل مباحث ارائه شده، ذهنی کنجکاو، پرسشگر و منتقد داشته باشید و بخواهید که عمیق‌تر و دقیق‌تر یاد بگیرید. برای این منظور سؤالات و ابهامات خودتان را به دقت ثبت کنید. بسیاری از این سؤالات در ادامه دوره پاسخ خواهند گرفت، و برای فهم پاسخ مابقی نیز تدبیر کنید.
  3. فعالانه مباحثه کنید: تلاش کنید این دوره را به صورت جمعی طی کنید و پس مشاهده‌ی هر [یک یا چند] جلسه آموزشی، یک جلسه مباحثه و گفتگو با دوستان خود ترتیب دهید. در این جلسه بدیهیات را به چالش بکشید و برای سؤالاتتان پاسخ‌های عمیق بیابید.
  4. خود ارزیابی کنید: در مقدمه‌ی همین سند «اهداف دوره‌ی آموزشی» درج شده است. ارزیابی کنید که با طی کردن این دوره، چه میزان از این اهداف برای شما محقق شده است. به طور ویژه بایستی بتوانید مهم‌ترین مصادیق شاخص‌های شفافیت در حوزه‌های مختلف را بر شمرده، و به پرسش‌های پرتکرار به طور دقیق پاسخ دهید.
  5. مرور کنید: در هر حوزه که احساس ضعف می‌کنید، مطالب آنرا مرور کنید. البته برای تثبیت مطالب لازم است در بازه‌های زمانی مشخصی آنها را مرور کنید، ولو با سرعت بیشتر و گذر از برخی مطالب.
  6. نکات‌تان را به ما هم منتقل کنید: ما مشتاق دریافت و استفاده از یادداشت‌برداری‌ها، نکات، سوالات و یافته‌های شما هستیم، پس محروممان نکنید: salam [at] tp4.ir
  7. جذب و ترویج کنید: از اطرافیان خودتان برای آشنایی با این مباحث یارگیری کنید، یعنی دعوت‌شان کنید این مباحث را مرور کنند. از جلسات دوستانه و خانوادگی هم برای معرفی شفافیت و فواید آن استفاده کنید.
  8. به جمع «آموزشی و پژوهشی» شفافیت بپیوندید: علاقه‌مندان به مباحث علمی حوزه شفافیت در یک گروه تلگرامی گرد هم آمده‌اند. در صورت علاقه برای عضویت در آن گروه، روزمه علمی خود را به این آدرس ارسال کنید: salam [at] tp4.ir. در این جمع می‌توانید سؤالات و ابهامات بی‌پاسخ خودتان را مطرح کنید تا به صورت جمعی پیرامون آن همفکری کنیم.

بخش اول: محتوای اصلی دوره‌ی آموزشی

جلسه

عنوان جلسه

ارائه کننده

مدت

لینک

1

آشنایی با شفافیت (مباحث مقدماتی)

مهدی ثنائی

103 دقیقه

aparat.com/v/1Iuyz

2

تنوعی از مصادیق شفافیت در حوزه‌های مختلف

-

-

tp4.ir/instances

3.1

شفافیت در مجلس شورای اسلامی

مهدی ثنائی

85 دقیقه

aparat.com/v/AiVLX

3.2

پرسش و پاسخ جلسه سوم

مهدی ثنائی

29 دقیقه

aparat.com/v/9ANfr

4

شفافیت، مهم‌ترین ضرورت کشور

-

-

b.tp4.ir/post/227

5

تعارض منافع

مهدی ثنایی

68 دقیقه

aparat.com/v/InAx9

6

شفافیت هدایای دریافتی مسئولین

مهدی ثنایی

12 دقیقه

aparat.com/v/MJztI

7

چالش (مسابقات حکومتی)

مهدی ثنایی

42 دقیقه

aparat.com/v/TY5Ql

8

ارائه «بررسی موادی از سیاست های کلی نظام اداری: شفافیت و مشارکت»

مهدی ثنایی

66 دقیقه

aparat.com/v/MlioJ

9

مباحث فنیِ (تکنیکی) شفافیت

مهدی ثنائی

73 دقیقه

aparat.com/v/8JBGL

10

داده حکومتی باز

محمدحسین خانی

60 دقیقه

aparat.com/v/A1ijW

11

پیرامون دو قلمرو کلان موضوع شفافیت 
(شفافیت حاکمیتی / شفافیت اطلاعاتی)

-

-

b.tp4.ir/post/334

12

شفافیت در شهرداری‌ها و حکومت‌های محلی

محمد رحمتی

31 دقیقه

aparat.com/v/JmqNG

13

شفافیت در نظام سلامت

حسین بوذرجمهری

84 دقیقه

aparat.com/v/snutL

14

سامانه‌های اطلاعاتی (اقتصادی)

حسین اسفندیاری

73 دقیقه

aparat.com/v/amZJi

15

شفافیت در انتخابات

مهدی ثنایی

73 دقیقه

b.tp4.ir/post/417

16

شفافیت شوراها و جلسات کمیسیونی

مهدی ثنایی

30 دقیقه

b.tp4.ir/post/440
17

دولت به مثابه بستر

-

-

b.tp4.ir/post/435
18

آزادی اطلاعات (بررسی قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات)

مهدی ثنایی

68 دقیقه

b.tp4.ir/post/457
19

گزارش‌گران تخلف

عباس پرهیزگاری

71 دقیقه

b.tp4.ir/post/481

بخش دوم: محتوای مکمل دوره آموزشی

در ادامه فهرست سایر مطالب مفیدی که کارکرد آموزشی (دانش پایه) دارند ذکر شده است. با این حال، از علاقه‌مندان تقاضا می‌شود سایر مطالب مندرج در وبلاگ را به منظور آشنایی دقیق و کارآمد با این مفهوم را نیز ملاحظه نمایند.

عنوان مطلب لینک موضوع
گزارش مصور تجربیات بین‌المللی اعلام عمومی درآمدها و دارایی‌های مسئولین b.tp4.ir/post/324 انتشار عمومی درآمد و دارئیها
شفافیت پرداخت ها در ایران، بهره گیری از تجارب جهانی b.tp4.ir/post/323 انتشار عمومی درآمد و دارئیها
 پیرامون تجربه قانون «رسیدگی به فهرست اموال و دارایی‌های مسئولین» b.tp4.ir/post/315 انتشار عمومی درآمد و دارئیها
تجربه‌ای از آفریقا: تغییر فرهنگ فساد با افشای اموال و دارایی‌ها b.tp4.ir/post/318 انتشار عمومی درآمد و دارئیها
مطالعه بانک جهانی، پیرامون تجربه بین‌المللی افشای درآمدها و دارایی‌های مسئولین b.tp4.ir/post/316 انتشار عمومی درآمد و دارئیها
 اگر در کاخ سفید استخدام شوید، چقدر حقوق می‌گیرید؟! b.tp4.ir/post/134 انتشار عمومی درآمد و دارئیها
تعارض منافع چیست و چگونه با آن مقابله می‌شود؟ تجربه اتحادیه اروپا b.tp4.ir/post/111 تعارض منافع
مدیریت تعارض منافع در کره جنوبی b.tp4.ir/post/330 تعارض منافع
پیرامون نظام تراستِ کور b.tp4.ir/post/370 تعارض منافع
تاکسی‌هایی برای کرایه؟ اصلاح «درب‌های گردان» میان حاکمیت و کسب‌وکار b.tp4.ir/post/123 درب‌های چرخان
 مانیفست دولت باز - مبارزه با فساد b.tp4.ir/post/253 علیه فساد
معرفی کمیته «گریس» و سازمان «شهروندان علیه اسراف دولت» b.tp4.ir/post/200 علیه فساد
موفق‌ترین سیاست برای مبارزه با رشوه: تجربه پارلمان اروپا b.tp4.ir/post/101 علیه فساد
بیش از نود شاخص اطلاعاتی مهم ناظر به شفافیت، مشارکت و نظارت در مجلس شورای اسلامی (و فرایندهای تقنینی کشور) b.tp4.ir/post/207 قوه مقننه، پارلمان
عریضه بنویسید، پاسخ بگیرید b.tp4.ir/post/199 قوه مقننه، پارلمان
سایت Vouliwatch یونان: بهبود روابط مردم و نمایندگان مجلس b.tp4.ir/post/193 قوه مقننه، پارلمان
زیر و بم نمایندگان کانادا b.tp4.ir/post/133 قوه مقننه، پارلمان
نقشه اولیه شفافیت در مجلس شورای اسلامی b.tp4.ir/post/109 قوه مقننه، پارلمان
ارتقاء کارآمدی و حل مشکل فسادپذیری برخی فرایندها در مجلس / پیش‌نویس طرحی مبتنی بر سازوکار شفافیت b.tp4.ir/post/57 قوه مقننه، پارلمان
کمیسیون فدرال انتخابات - Federal Election Commision - FEC b.tp4.ir/post/25 قوه مقننه، پارلمان
شفافیت بودجه و هزینه های پارلمان های دنیا، قسمت پنجم: شیلی b.tp4.ir/post/358 قوه مقننه، پارلمان
قانون حمایت از افشاگران تخلف (Whistle-Blowers) در نظام سلامت امریکا (بخش اول) b.tp4.ir/post/138 گزارش‌دهندگان تخلف
امکان اجرای قانون حمایت از افشاگران(Whistle-blowing) در نظام سلامت ایران(بخش دوم و پایانی) b.tp4.ir/post/149 گزارش‌دهندگان تخلف
گزارش فساد در اندونزی : لاپور b.tp4.ir/post/205 گزارش‌دهندگان تخلف
چگونه وعده ها از یاد نمی روند؟ b.tp4.ir/post/321 نظارت
جمع‌سپاری هزینه‌های خدمات بهداشتی و درمانی b.tp4.ir/post/258 جمع سپاری
 نقشه‌ی جرم شهری، راهکاری موثر برای پیش‌گیری از وقوع جرم b.tp4.ir/post/283 جمع سپاری
تامین مالی جمعی در پروژه های شهری b.tp4.ir/post/297 جمع سپاری
 شفافیت، راهکاری برای استفاده از هوش جمعی b.tp4.ir/post/313 جمع سپاری
جنیو؛ سامانه‌ای برای ارزیابی اساتید b.tp4.ir/post/343 جمع سپاری
جمع‌سپاری در خدمت ترجمه b.tp4.ir/post/346 جمع سپاری
اشتراک مواد غذایی b.tp4.ir/post/302 جمع سپاری
نرم افزار موبایل (mobile app) شهروندی b.tp4.ir/post/336 جمع سپاری
جمع‌سپاری هزینه‌های خدمات بهداشتی و درمانی b.tp4.ir/post/258 جمع سپاری
داشبورد شهروندی b.tp4.ir/post/226 دولت‌های محلی
 لابراتوار نوآوری ترافورد b.tp4.ir/post/294 دولت‌های محلی
 نمونه موفق شفافیت مالی در یک دهکده کوچک b.tp4.ir/post/219 دولت‌های محلی
 شفاف‌سازی و پاسخگویی در نهادهای رسمی b.tp4.ir/post/204 دولت‌های محلی
شهرهای آینده b.tp4.ir/post/305 فناوری
مشارکت مردم در امور شهری b.tp4.ir/post/310 فناوری
ضرورت «شفافیت قرارادادهای دولتی» b.tp4.ir/post/195 قرارداد نویسی عمومی
شفافیت قراردادهای نفتی - بررسی قرارداهای نفتی نیجریه b.tp4.ir/post/178 قرارداد نویسی عمومی
پایان استعمار و فساد با شفافیت قراردادها b.tp4.ir/post/161 قرارداد نویسی عمومی
داستان تلخ دور ریختن نظرات کارشناسی و جایگزینی آن با نظرات فی‌المجلس مدیریتی (همراه با پیشنویس اولیه قانون پیشنهادی) b.tp4.ir/post/194 قوه مجریه و دولت
 پول، سیاست و شفافیت b.tp4.ir/post/182 قوه مجریه و دولت
شفافیت و مشارکت‌جویی عمومی برای مبارزه با تشریفات زائد اداری (تجربه انگلستان) b.tp4.ir/post/106 قوه مجریه و دولت
دیوید کمرون و شفافیت در دولت انگلستان b.tp4.ir/post/26 قوه مجریه و دولت
سامانه ملی قوانین و مقررات b.tp4.ir/post/215 قوه مجریه و دولت
گام‌های پنج‌گانه ضروری برای تحقق پارادایم‌های شفافیت و داده باز: الگویی برای ارزیابی b.tp4.ir/post/29 قوه مجریه و دولت
جلوگیری از قاچاق با استفاده از سامانه های رهگیری کالا b.tp4.ir/post/300 قوه مجریه و دولت
حکومت سنج: نظارت مردمی بر حکومت وحدت ملی افغانستان b.tp4.ir/post/243 نظارت
نظارت مردم بر عملکرد مسئولین - اهداف و آثار نظارت b.tp4.ir/post/241 نظارت
خط‌مشی ضدرشوه و فساد شرکت اسنل؛ نمونه‌ای از شفافیت در بخش خصوصی b.tp4.ir/post/105 کسب و کار
خانه‌ای از حباب b.tp4.ir/post/151 کسب و کار
تجربه‌ی شفافیت در بیمه‌ی درمانی بانک ملّی ایران b.tp4.ir/post/335 بخش سلامت
مطالبه‌ی شفافیت حساب‌های ملّی سلامت b.tp4.ir/post/312 بخش سلامت
تجربه‌ی خدمات ارزش‌افزوده بر داده‌های سلامت انگلستان b.tp4.ir/post/364 بخش سلامت
شفافیت بیمارستانی در برنامه‌های دولتی ایالات متحده b.tp4.ir/post/363 بخش سلامت
 شفافیت در جمع آوری حقوق دولتی (مالیات اختصاصی معادن) b.tp4.ir/post/339 منابع طبیعی
 شفافیت اطلاعات پایه زمین شناسی b.tp4.ir/post/320 منابع طبیعی
افغانستان و شفافیت معادن b.tp4.ir/post/295 منابع طبیعی
ابتکار شفافیت صنایع استخراجی b.tp4.ir/post/165 منابع طبیعی

دنبال کردن مباحث آکادمیک این حوزه

برای افرادی که مایلند به صورت آکادمیک به این بحث بپردازند، برای شروع پیشنهاد می‌شود این دو مطلب را ملاحظه بفرمایند:

موضوع

لینک

دوره مقدماتی حاکمیت باز دانشگاه دلفت هلند (به انگلیسی)

tp4.ir/ogc

دوره پیشرفته حاکمیت باز دانشگاه  دلفت هلند (به انگلیسی)

tp4.ir/ogc2

 

واژه‌نامه شفافیت

واژه‌نامه تخصصی شفافیت برای استفاده از ترجمه صحیح واژه‌های این حوزه در متون علمی:

عنوان

لینک

واژه‌نامه تخصصی شفافیت

l.tp4.ir/glossary

 

درخواست برگزاری دوره

اگر تمایل دارید مباحث آموزشی شفافیت به صورت اختصاصی برای شما، نهاد، تشکل یا مجموعه‌تان ارائه شود، کافیستفرم درخواست برگزاری دوره آموزشیرا پر کنید و برای ما بفرستید.