حوزه شفافیت شفافیت در بخش سلامت Transparency in health sector Scope
موضوع نقد و بررسی Assessment Subject
جغرافیا بین‌المللی International Geography
نوع مطلب متنی text Type
زبان فارسی Persian Language
منتشر کننده شفافیت برای ایران Transparency4Iran Publisher

وجود اطلاعات کامل برای هر دو طرف معامله یا تقارن اطلاعاتی

یکی از ویژگیهای یک بازار رقابتی کامل، وجود اطلاعات کامل است؛ یعنی دو طرف معامله اطلاعات کامل و برابری نسبت به یکدیگر و محصول داشته باشند. امّا فراتر از آن در فقه اسلامی، معامله­‌ای که بر روی امر مجهولی صورت بگیرد، باطل است.[1] در واقع خریدار باید بداند که برای چه چیزی و با چه کیفیتی هزینه می­کند. با این حال بصورت طبیعی در مراقبتهای سلامت، پزشک نسبت به بیمار اطلاعات و دانش بیشتری در مورد تشخیص و معالجه بیماری دارد و بیمار نمی‌تواند از کیفیت خدماتی که دریافت کرده است مطمئن باشد. عدم تقارن اطلاعاتی در بازار کالاهای دست دوم، بازارهای بیمه و سرمایه نیز وجود دارند. بطور مثال خریدار یک اتومبیل دست دوم ممکن است پس از خرید متوجه شود که فریب خورده است و خودرویی با کیفیتی کمتر از حد مورد انتظارش خریداری کرده است. امّا یک بیمار ممکن است هیچ وقت نتواند این موضوع را متوجه شود.

تأثیر اطلاعات نامتقارن بر تقاضای القایی

به دلیل عدم تقارن اطلاعاتی در بخش سلامت، پزشک ممکن است با انگیزه‌ی سودجویی بخواهد مصرف خدمات درمانی (مانند دارو)، خدمات تشخیصی (مانند آزمایشها و رادیولوژی) یا تعداد ویزیت‌های خود را بطور غیر ضروری افزایش دهد که به این حالت، تقاضای القایی از جانب عرضه کننده (پزشک) می­گویند و بیمار به علّت نداشتن اطلاعات راهی به جز خرید خدمت از پزشک خود ندارد. در  شرایط فعلی جامعه‌ی ایران، تنها مانع در ایجاد تقاضای القایی، پایبندی پزشک به اخلاق حرفه­‌ای است. همواره هزینه­‌های گزاف ناشی از تقاضای القایی پزشکان بر نظامهای سلامت از نگرانی‌های مدیران این حوزه بوده و هست.

ایجاد تقارن اطلاعاتی راهکاری جهت کاهش تقاضای القایی

روشهای مختلفی برای جلوگیری از ایجاد تقاضای القایی مورد استفاده قرار می­گیرند که برای نمونه می‌توان به ارتباط بلند مدت بین خریدار و فروشنده (مانند پزشک خانواده)، نظارت تشکّل‌های حرفه­‌ای، الزامات مربوط به دریافت مجوز، تأیید صلاحیت و تضمین کیفیت اشاره کرد.[2] امّا همانطور که از منشأ این مشکل پیداست، یکی از بهترین راهکارها برای مقابله­‌ی ریشه­‌ای با این پدیده، گام برداشتن در جهت ایجاد تقارن اطلاعاتی است؛ بصورتی که اطلاعات بیشتری در اختیار بیمار قرار گیرد تا توانایی بیشتری برای انتخاب داشته باشد. از جمله این موارد می‌توان به انتشار عمومی اطلاعات مربوط به ارزیابی‌های صورت گرفته از کیفیت و هزینه­‌های خدمات ارائه شده توسط پزشکان و مراکز ارائه دهنده خدمات اشاره کرد. حتّی با کمک روش‌های برخط مانند استقرار «نسخه­‌ی الکترونیک» برای پزشکان و ارسال برخط اطلاعات مربوط به بیماری و نسخه­‌های ارائه شده به مراکز نظارتی نیز می­توان در جهت مقابله با این پدیده فعالیت کرد تا نظارت بر فعالیت پزشکان و ارائه دهندگان خدمت بصورت برخط، سریع و جامع انجام گیرد.

محدودیت در ارائه‌ی عمومی اطلاعات و راه حل آن

قابل ذکر است که طبق نظری دیگر، اطلاعات مربوط به تشخیص و درمان بیماری‌ها را نمی­توان بصورت عمومی در اختیار بیماران قرار داد، چرا که تشخیص‌ها و درمان­ها بر اساس افراد و موقعیت‌های متفاوت می­توانند متغیر باشند و ممکن است اطلاعات، بیماران را نسبت به تشخیص و درمان‌های غیرمتعارف بدبین کنند و پزشکان را محدود نمایند. حتّی ممکن است در مواردی که به تشخیص پزشک بیمار نیازمند دریافت خدمت نیست، بیمار با تشخیص خودش خدمت را تقاضا کند (تقاضای القایی از جانب مصرف کننده). در واقع وجود اطلاعات، خود منجر به ایجاد تقاضای غیر ضروری می‌شود. بنابراین با وجود این که ارائه مستقیم اطلاعات تخصصی تشخیصی و درمانی به عموم مردم گزینه مناسبی نیست، امّا ارائه اطلاعات مربوط به کیفیت خدمات ارائه شده توسط پزشکان می­تواند در انتخاب پزشک مناسب و اعتماد بیشتر به پزشک معالج و حتّی ایجاد فضای رقابتی بین پزشکان گزینه مناسب­‌تری باشد.


منابع

  1. شهید مرتضی مطهری، مسئله ربا و بانک و مسئله بیمه، انتشارات صدرا، چاپ 23، آبان 93، ص 128 
  2. دکتر محسن مهرآرا، اقتصاد سلامت، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، بهار 87، ص 41 - 46